Kolej zębata Tisovec—Zbojska—Pohronská Polhora

Tisovec,

Kategoria:

Adres zamieszkania:

Hviezdoslavova 433, Nádražie Hámor, Tisovec,

980 61 Tisovec, Slovakia

Dane kartograficzne:

Linia kolejowa Tisovec—Pohronská Polhora została ustanowiona w 1896 roku w celu połączenia hut w Hroncu i Tisovcu. Węgierski Parlament*) uchwalił już artykuł prawny nr X w marcu 1872 roku dotyczący budowy tej łączącej linii kolejowej. Jednak z powodu trudności technicznych i późniejszego kryzysu gospodarczego koncesja na jej budowę i eksploatację została wydana dopiero w 1895 roku. Koncesja została przyznana przez grupę koncesjonariuszy reprezentowaną przez Gejzę Kubínyi, Aleksandra Hoffmana i Viliama Quittnera na podstawie artykułu prawnego nr XXIX/1895 oraz regulacji MO nr 44498/95 Vl. 21.

Tor został zbudowany w dwóch etapach: najpierw odcinek Podbrezová—Pohronská Polhora, a następnie odcinek Pohronská Polhora—Tisovec. Budowa ta umożliwiła transportowe połączenie kompleksów przemysłowych żelaza i stali w Podbrezovej, Hroncu i Tisovcu, a także połączenie hut w Tisovcu z głównymi liniami kolejowymi w Dolinie Pohronie.

Z uwagi na konieczność pokonania znacznej wysokości w trudnym terenie oraz w ciasnych warunkach, zaproponowana linia kolejowa przecinała grzbiet górski przez przełęcz Zbojská (725 m n.p.m.) na długości 41,2 km. Tor, szczególnie w najbardziej stromych odcinkach pomiędzy stacjami Pohronská Polhora i Bánovo (wówczas Gömörvég), miał nachylenie do 50,2 na milę. Tutaj po raz pierwszy na Węgrzech*), między torami zamontowano dwulamelową zębatkę systemu Abta, z stalowymi podkładami Heindla na dwóch odcinkach. System ten umożliwiał transmisję sił napędowych i hamulcowych między pojazdem a kołem zębatym lokomotywy, które zazębiało się z zębatką w torze. Dla tego celu zbudowano ciężką górną część toru z szynami o wadze 34,5 kg/m, co razem pozwalało na obciążenie osiowe do 14 ton. Całkowita długość odcinków z zębatką wynosiła 5,836 km. Pomiędzy stacjami Bánovo a Zbojská linia pokonywała różnicę wysokości 166 m na długości 4,7 km.

Teren górski można było pokonać tylko poprzez rozległe prace ziemne i budowę mostów, które miały przekroczyć głębokie doliny. Na torze, który miał promienie łuków wynoszące tylko 200 m, znajdowały się także dwa duże mosty-wiadukty w trajektorii łuku oraz kilka innych sztucznych obiektów, w tym krótkie mosty i murki oporowe. Z wszystkich nich najgłębsza wyżłobiona szczelina miała 20 m głębokości, a najwyższy nasyp miał 13 m wysokości.

Na kolei zębatej pracowały cztery lokomotywy klasy T Vib (z serii 41 MÁV z 1911 roku, później oznaczone jako ČSD 403.501 – cztery po 1924 roku). Lokomotywy te zostały wyprodukowane w fabryce lokomotyw w Floridsdorfie w Austrii w 1896 roku (numery produkcyjne 1014 do 1016) oraz w 1900 roku (numer produkcyjny 1430) i obsługiwały zarówno pociągi pasażerskie, jak i towarowe na tej linii.

Obecnie tor jest wykorzystywany do transportu pasażerskiego i turystycznego.

W Europie ruch parowy na standardowej kolei zębatej jest unikalny.

*) Terytorium dzisiejszej Słowacji w okresie przygotowań i budowy tej linii było częścią terytorium Austro-Węgier.

 

Galeria współczesna

Zdroje a grafická úprava: Eva Kráľová, Vladimír Hain

Galeria historyczna

Sources: Múzejno-dokumentačné centrum ŽSR v Bratislave https://www.chz.sk/sk/chz/historia-chld/ https://zeleznicka.cz/historie-ciernohronske-zeleznice-v-letech-1909-1945/ https://www.vlaky.net/trate/objekt/512/zeleznicna-stanica-tisovec/ Grafická úprava: Eva Kráľová, Vladimír Hain